Хичээл №1.                           Солонгос хэлний цагаан толгой
                                                       한국어 자모

Үсэг	Галиг		Үсгийн нэр
	латин	кирилл
ㄱ	g/k (k)	г	기역 ги йөг
ㄴ	n	н	니은 ни ынь
ㄷ	d/t(t)	д	디귿 ти гыд
ㄹ	r/l	р/л	리을 ри ыл
ㅁ	m	м	미음 ми ым
ㅂ	b/p (p)	б	비읍 би ыб
ㅅ	s(t)	с(д)	시옷 ши уд
ㅇ	ng	нг	이응 и ын
ㅈ	j(t)	ж(д)	지읒 жи ыд
ㅊ	ch(t)	ч(д)	치읓 чи ыд
ㅋ	k(k)	к(г)	키윽 ки ыг
ㅌ	t(t)	т(д)	티읕 ти ыд
ㅍ	p(p)	п(б)	피읖 пи ыб
ㅎ	h(t)	х(д)	히읗 хи ыд
ㄲ	kk(k)	гг(г)	쌍 기역 ссан ги йөг
ㄸ	tt	дд	쌍 디귿 ссан ти гыд
ㅃ	pp	бб	쌍 비읍 ссан би ыб
ㅆ	ss(s)	сс(д)	쌍 시옷 ссан ши уд
ㅉ	jj	жж	쌍 지읒 ссан жи ыд

                                    Солонгос эгшиг ба гийгүүлэгчийн нийлмэл
                                            한글 자음 모음 표

	ㅏ (а)	ㅑ (я)	ㅓ (о)	ㅕ (ё)	ㅗ (у)	ㅛ (юу)	ㅜ (ү)	ㅠ (юү)	ㅡ (ы)	ㅣ (и)
ㄱ(기억) г	가 (ka)	갸 (кя)	거 (ко)	겨 (кё)	고 (ку)	교 (кюу)	구 (кү)	규 (кюү)	그 (кы)	기 (ки)
ㄴ(니은) н	나 (на)	냐 (ня)	너 (но)	녀 (нё)	노 (ну)	뇨 (нюу)	누 (нү)	뉴 (нюү)	느 (ны)	니 (ни)
ㄷ(디귿) д,т	다 (та)	댜 (тя)	더 (то)	뎌 (тё)	도 (ту)	됴 (тюу)	두 (тү)	듀 (тюү)	드 (ты)	디 (ти)
ㄹ(리을) р,л	라 (ра)	랴 (ря)	러 (ро)	려 (рё)	로 (ру)	료 (рюу)	루 (рү)	류 (рюү)	르 (ры)	리 (ри)
ㅁ(미음) м	마 (ма)	먀 (мя)	머 (мо)	며 (мё)	모 (му)	묘 (мюу)	무 (мү)	뮤 (мюү)	므 (мы)	미 (ми)
ㅂ(비읍) б,п	바 (па)	뱌 (пя)	버 (по)	벼 (пё)	보 (пу)	뵤 (пюу)	부 (пү)	뷰 (пюү)	브 (пы)	비 (пи)
ㅅ(시읏) с,ш	사 (са)	샤 (шя)	서 (со)	셔 (шё)	소 (су)	쇼 (шюу)	수 (сү)	슈 (шюү)	스 (сы)	시 (ши)
ㅇ(이응)  "н"	아 (а)	야 (я)	어 (о)	여 (ё)	오 (у)	요 (юу)	우 (ү)	유 (юү)	으 (ы)	이 (и)
ㅈ(지읒) ж,ч	자 (ча)	쟈 (чя)	저 (чо)	져 (чё)	조 (чу)	죠 (чюу)	주 (чү)	쥬 (чюү)	즈 (чы)	지 (чи)
ㅊ(치읓) ч	차 (ча)	챠 (чя)	처 (чо)	쳐 (чё)	초 (чу)	쵸 (чюу)	추 (чү)	츄 (чюү)	츠 (чы)	치 (чи)
ㅋ(키읔) к,г	카 (ka)	캬 (кя)	커 (ко)	켜 (кё)	코 (ку)	쿄 (кюу)	쿠 (кү)	큐 (кюү)	크 (кы)	키 (ки)
ㅌ(티긑) т	타 (та)	탸 (тя)	터 (то)	텨 (тё)	토 (ту)	툐 (тюу)	투 (тү)	튜 (тюү)	트 (ты)	티 (ти)
ㅍ(피읖) п	파 (па)	퍄 (пя)	퍼 (по)	펴 (пё)	포 (пу)	표 (пюу)	푸 (пү)	퓨 (пюү)	프 (пы)	피 (пи)
ㅎ(히읗) х	하 (ха)	햐 (хя)	허 (хо)	혀 (хё)	호 (ху)	효 (хюу)	후 (хү)	휴 (хюү)	흐 (хы)	히 (хи)

                                           Гийгүүлэгч талаар нэмэлт

Хүү	ㄱ	ㄴ	ㄷ	ㄹ	ㅁ	ㅂ	ㅅ	ㅇ	ㅈ	ㅎ
Эцэг	ㅋ		ㅌ			ㅍ			ㅊ
эх	ㄲ		ㄸ			ㅃ	ㅆ		ㅉ

Тайлбар:
Хүү гийгүүлэгчид үгийн эхэнд хатуурч дуудагдана. Жишээ нь: г-к, д-т гэж,
Харин үгийнд дунд орвол хэвийн дуудагдана.
Эцэг гийгүүлэгчид үгийн дунд эхэнд адилхан хатуурч дуудагдана.
Эх гийгүүлэгчид үгийн дунд эхэнд адилхан хэвийн дуудагдана.

                                              Нийлмэл эгшиг

Монгол галиг	Нийлмэл эгшиг	‘ㅇ'-р амилах	Бичих дараалал
Э	ㅐ(ㅏ+ㅣ)	애	ㅇ이아애
Э	ㅔ(ㅓ+ㅣ)	에	ㅇㅇㅡ어에
Еэ	ㅒ(ㅑ+ㅣ)	얘	ㅇ이아야얘
Еэ	ㅖ(ㅕ+ㅣ)	예	ㅇㅇㅡ여예
Ва	ㅘ (ㅗ+ㅏ)	와	ㅇ오외와
үэ	ㅙ (ㅗ+ㅐ)	왜	ㅇ오와왜
вэ	ㅚ (ㅗ+ㅣ)	외	ㅇ오외
Во	ㅝ (ㅜ+ㅓ)	워	ㅇ우워
Вэ	ㅞ (ㅜ+ㅔ)	웨	ㅇ우워웨
Үи	ㅟ (ㅜ+ㅣ)	위	ㅇ우위
ыи	ㅢ (ㅡ+ㅣ)	의	ㅇ으의

                                       Дэвсгэр үсэгийг зөв дуудах
                                                            받침글자의대표소리

ㄱ	(ㄱ) г	수박, 국, 책, 목 сүбаг, күг, чэг, муг
ㅋ		부엌 пүог
ㄲ		밖, 낚시 паг, наг-ши
ㄴ	(ㄴ) н	산, 눈, 언니 сань, нүнь, онь-ни
ㄷ	(ㄷ) д	걷다, 숟가락 кодь-да, сүд-гараг
ㅌ		끝, 밑, 밭 гыд, мид, пад
ㅅ		빗, 낫, 옷, 젓가락 пид, над, уд, чод-гараг
ㅈ		빚, 낮, 낮다 пид, над, над-да
ㅊ		빛, 낯, 꽃 пид, над, гуд
ㅎ		히읗 хи-ыд

Тайлбар:
Дэвсгэр үсэгүүд зөвхөн (ㄱ, ㄴ, ㄷ, ㄹ, ㅁ, ㅂ, ㅇ) -р дуудагдана.

                                                   Солонгосоор зөв уншихад мөрдөгдөх дүрэм

ㄹ үсгийн ард эгшиг орсон үед "р" -ээр уншина.
이름	(ирым)	Нэр
오늘은	(унырын)	өнөөдөр бол
할아버지	(харабожи)	өвөө
하루	(харү)	нэг өдөр
우리	(ү-ри)	бид, манай
나라	(нара)	Улс
Харин бусад тохиолдолд ㄹ үсэг "ль"-ээр уншигдана.
한국말	(хангүнмаль)	солонгос хэл
물	(мүль)	ус
날씨	(нальши)	цаг агаар
불법	(пульбоб)	хууль бус
월	(воль)	сар (өдрийн)
빨리	(баль-ли)	Хурдан
올라	(уль-ла)	өгсөх, дээшлэх
얼마	(ольма)	Хэд (үнэ)
무엇을	(мүосыл)	Юу
계절	(кежоль)	Улирал
화장실	(хуа-жаншил)	00 өрөө

Тайлбар: Анхаарч унших ёстой 6 гийгүүлэгч байдаг. Үүнд:
 ㅅ(ㅆ), ㅈ, ㅊ, ㄷ, ㅌ, ㅎ-ээр төгссөн үг болон эдгээрийн ард ㅁ, ㄴ-ээс бусад гийгүүлэгч залгавал уг 6 гийгүүлэгчийг "ㄷ"-ээр уншина.

ㅅ	ㅆ	ㅈ	ㅊ	ㄷ	ㅌ	ㅎ
옷	있다	낮	꽃	받다	긑	히읏
(уд)	(ид-да)	(над)	(гуд)	(пад-да)	(гыд)	(хи-ыд)
Хувцас	Байх	өдөр	Цэцэг	Авах	Төгсгөл	Х-үсэг

Харин уг 6 гийгүүлэгчийн ард эгшиг ирвэл өөрийнх нь дуудлагаар уншина.

옷이	있어요	낮에	꽃이	받으세요
(уши)	(ис-сою)	(нажэ)	(гучи)	(падысэю)
Хувцас	Байна		Цэцэг	аваарай

ㅌ" үсгийн ард  "ㅣ" орвол ㅌ-нь "ㅊ"-ээр уншигдана	같이	(качи)	хамт
"ㄷ" үсгийн ард "ㅣ" орвол ㄷ-нь "ㅈ"-ээр уншигдана.	굳이	(күжи)	зориуд
"ㄷ" үсгийн ард "ㅎ" орвол ㄷ-нь "ㅊ"-ээр уншигдана.	닫히다	(тачида)	хаагдах

Тайлбар:

     Үгийн эхэнд ㄱ,ㄷ,ㅈ,ㅂ нь хатуурч уншигддаг.

        ㄱ  -  가게 (kage)  Дэлгүүр
                가수 (kasu)  Дуучин

     
        ㄷ -   담배 (tambe) Тамхи
                다반 (taban) Цайны газар
    
        ㅈ -  자유  (chayun) Эрх чөлөө
               자연  (chayon) Байгаль

        ㅂ - 비누  (pinu) Гар нүүрийн саван
              바다  (pada) Далай


         ㅅ(ㅆ)  ард ㅑ,ㅕ,ㅛ,ㅠ,ㅣ орвол "Ш"-ээр уншигдана.
            
          시(shi) Цаг
          샤워 (shyavo) Шүршүүр

       와 - va
       왜 - ve
       외 - we
       워 - vo
       웨 - ve
       위 - vi галиглаж уншина.

"요" ээр төгссөн зарим үсгийг "yo" оор галигладаг.

      ㄹ үсгийн ард эгшиг орсон үед "r" ээр уншигдана.

      이름 (irum) нэр
      오늘은 (unirin) Өнөөдөр бол
      할아버지 (hara-boji) Овоо
      하루 (hary) 1 өдөр /бүр/
      우리 (y-ri) бид,манай
      나라 (nara) улс гэж уншигдана.

    Харин бусад тохиолдолд ㄹ үсэг " Л " үсгээр уншигдана.

      한국말 (hangunmal)  Солонгос хэл
      물 (myli) Ус
      날씨 (nalishi) Цаг агаар
      불법 (pylibob) Хууль бус
      월 (voli) Сар (Өдөр хоногийн)
      빨리 (balli) Хурдан
      올라 (uli-la) Өгсөх, дээшлэх
      얼마 (olima) хэд (Үнэ/мөнгө/)
      무엇을 (myosil) юу
      화장실 (huanjanshil) Нойлийн өрөө

       받침 ийн талаар

 Үгийн дунд орсон "ㅎ" үсэг бараг уншигдахгүй.

"ㅎ" Урд юм уу ард  ㄱ,ㄷ,ㅈ,ㅂ орвол "ㅎ" уншигдахгүй, харин энэ 4 гийгүүлэгч чангарч дуудагдана.

Жишээ:

          이렇게 (iroke)  Ингэж
          그렇게 (kiroke) Тэгэж
          좋다   (chuta)   Сайн
          많다 (manta)  Их, олон

          그렇지만 (kirochiman) Гэвч, гэхдээ
          대답하다 (tedab-ada) хариулах

       "ㅎ"+ㅣ ="ㅎ"-г уншихгүй.

Жишээ:

          천천히 (chon-choni)  Удаан
          열심히 (yolishimi) Хичээнгүй

     Анхаарч унших ёстой 6 гийгүүлэгч ㅅ(ㅆ), ㅈ,ㅊ,ㄷ,ㅌ,ㅎ-ээр төгссөн үг болон эдгээрийн ард ㅁ,ㄴ-ээс бусад гийгүүлэгч орвол уг 6 гийгүүлэгчийг "ㄷ"-ээр уншина.

Жишээ:

(ㅅ)  옷 (ud)     Хувцас
(ㅆ) 있다  (id-da)   Байх
(ㅈ) 낮  (nad)        Өдөр
(ㅊ) 꽃 (gud)     Цэцэг
(ㄷ) 받다 (pad-da) Авах
(ㅌ) 끝 (gid)       Төгсгөл
(ㅎ) 히읏 (hi-yd) H- Үсэг

     Харин уг 6 гийгүүлэгчийн ард эгшиг ирвэл өөрийн дуудлагаараа уншигдана.

Жишээ:

옷이 (ushi) Хувцас
있어요 (is-soyu) Байна.
낮에 (naje) Өдөрт
꽃이 (guchi) Цэцэг
받으세요 (padiseyu) Аваарай.

"ㅌ" + "ㅣ" = "ㅊ"  같이 (gachi) Хамт
"ㄷ" + "ㅣ" = "ㅈ"  굳이 (gyji) Зориуд
"ㄷ" + "ㅎ" = "ㅊ" 닫히다 (tachida) Хаагдах

  
                        (받침) гэж юу вэ?

    Эгшигийн доор 1 буюу 2 гийгүүлэгч жийрэглэж бичигдсэн гийгүүлэгчийг бадчим гэнэ.
Дан ба давхар бадчимтай (Гийгүүлэгчтэй) үгийн ард эгшиг орвол 2 гийгүүлэгч 2-лаа уншигдана. Бусад тохиолдолд уг гийгүүлэгч зөвхөн хаалтанд байгаа нэг үсгээр уншигдана. Үгийн дунд орсон "ㅎ" үсгийг уншихгүй гэдгийг мартав.

1. ㄱ,ㅋ,ㄲ,ㄳ,ㄺ (ㄱ)-ээр унших тохиолдол:

부엌 (pyog) гал тогоо
읽다 (ugda) Унших
읽으세요 (ilgiseyu) Уншаарай

(Үгийн хамгийн доор орсон гийгүүлэгч буюу бадчим үсгүүдийг (ㅋ,ㄱ) анхааралтай харан уншина уу!)

2. ㄴ,ㄵ,ㄶ (ㄴ)-ээр уншигдах тохиолдол:

앉다 (anda) Суух
앉으세요 (anjiseyu) Суугаарай
많아요 (manayu) Их байна

3.ㄹ,ㄼ,ㄽ,ㄾ,ㅀ (ㄹ)-ээр уншигдах тохиолдол:

여덟 (yodoli) найм
핥다 (halida) Долоох
잃어서 (iroso) Алдаад

4. ㅁ,ㄻ (ㅁ) -ээр уншигдах тохиолдол:

봄 (pum) Хавар
닮다 (tamda) Төстэй царай
닮아요 (talimayu) Адилхан юм.

5. ㅂ,ㅍ,ㅄ,ㄿ (ㅂ)-ээр уншигдах тохиолдол:

잎 (ib) Навч
없다 (obda) байхгүй
업서요 (obsoyu) байхгүй байна (алга)

                                  

                                       Гийгүүлэгч ижилсэн ёс                                   

        Эхний гийгүүлэгч өөрчлөгдөх тохиолдол:

 1. ㅂ,ㅍ үсгийн ард ㅁ,ㄴ орвол уг 2 үсгийг "ㅁ" үсгээр уншина.

합니다 (hamnida) Хийдэг
십만  (shimman) Зуун мянга

2. ㅅ(ㅆ),ㄷ,ㅌ,ㅈ,ㅊ,ㅎ -ийн ард ㅁ,ㄴ орвол уг 6 "ㄴ"-ээр уншигдана.

이삿날 (i-san nal) Нүүх өдөр
뜯는 곳 (din-in gud) урж, хуулах хэсэг
없는 것 없어요 (dmnin god obsoyo) байхгүй юм алгаа

3. ㄱ ард ㅁ,ㄴ орвол хэлний угийн "ㅇ"-ээр уншина.

박물관 (panmuliguan) Музей
한국말 (hangynmali) Солонгос хэл

   Сүүлийн гийгүүлэгч өөрчлөгдөх тохиолдол:

4. ㅁ,ㄴ ард ㄹ орвол ㄹ нь "ㄴ" ээр уншигдана.
음력 (imnyog) Билгийн тоолол
대통령 (tetun-nyon) Ерөнхийлөгч

    Хоёулангийнх нь дуудлага өөрчлөгдөх тохиолдол:

5.ㅂ,ㄱ ард ㄹ орвол ㄹ үсгийг "ㄴ" ээр уншина. (Дээрхи 1 ба 4-р дүрэм давхар нөлөөлж буйг ажиглана уу.)

수업료 (cyomnyu) Хичээлийн төлбөр
착룍 (chan-nyug) Газардах

6. ㄴ ард ㄹ орвол ㄹ үсгийг "ㄴ" ээр дуудах зарим үгс

판단력 (pandan-nyog) Дүгнэх чадвар
음운론 (imyn-nun) авиа судлал

7. ㄴ+ㄹ = ㄴ үсгийг нь ㄹ-ээр уншигдах зарим үгс.

연락하다 (yoi-lagkada) Холбоо барих
신라 (shil-la) Shilla uls (Solongos ulsiin ertnii ner)

8. ㄹ+ㄴ=ㄴ үсгийг "ㄹ" үсгээр уншина.

설날 (soli-lali) Цагаан сар
칼날 (kali-lali) Хутганы ир

За ингээд та бүхэн уншиж бичиж сурлаа. Одоо дүрэм!!!!

1.Хүндэтгэлийн хэлбэр -ㅂ니다/습니다: тэгэж ингэж байна, тэгдэг ингэдэг /байна, даг 4 зэрэг/   (ㅂ니다 - гийгүүлэгчээр төгссөн үйл үгэнд харин 습니다 - эгшигээр төгссөн үйл үгэнд тус тус залгаж хэрэглэнэ.)

Жич: Үйл үгийн энэ хэлбэрийг энгийн амьдралийн яриан дээр цөөхөн хэрэглэдэг.(Ажил дээрээ албан тушаалтануудтай харьцах илтгэл тавих гэх мэт нөгөө хүнээ хүндэтгэх албаны хэл гэж болно.)

Жишээ:

    (보다)          보     :      다                   보+ㅂ니다 = 봅니다 (харж байна, хардаг)
                       vndes       Хувилгах хэсэг

    (오다)           좋    :       다                  좋+습니다= 좋습니다 (сайхан байна, сайхан)

2.Хураангуй (Хүндэтгэлийн) хэлбэр - 아요/어요. (ㅗ,ㅏ төгссөн үйл үгэн дээр, гийгүүлэгч болон l-ээр төгссөн үгэнд тус тус залгаж хэрэглэнэ.)

Жич: Энэ хэлбэр нь маш түгээмэл хэрэглэгддэг бөгөөд харьцан ярилцагч этгээд өөрөөс нь ахмад настай эсвэл албан тушаалаар дээр хүн /захирал, дарга гэхмэт/ тохиолдолд, мөн үйлчилгээний газар их хэрэглэгддэг.

Жишээ:

(보다)          보     :      다         보+아요=봐요   (payu)

үзэх                                       үзэж байна
(가다)          가     :      다         가+아요 = 가요 (kayu)

явах                                       явж байна.
(먹다)          먹     :      다         먹+어요=먹어요 (mogoyu)

идэх                                      идэж байна.
(마시다)       마시  :      다         마시+어요=마셔요 (mashyoyu)

уух                                         ууж байна.
(좋다)          좋     :      다         좋+아=좋아요 (chuvayu)

дуртай байх                           Дуртай байна, таалагдаж байна.

3.Өдөр тутмын хэллэг: Үйл үгэнд ямар нэгэн төгсгөл залгахгүй шууд тухайн цагт нь хувиргаж ярих хэлбэр юм. Өөрөөр хэлбэл 아요/어요-ийн төгсгөлийг нь хасан 요 төгсгөлийг хасан ярих хэлбэр.

Жишээ:

(보다)          보     :      다        봐  (pa) Үз
(가다)          가     :      다        가  (ka) Яав
(먹다)          먹     :      다        먹어 (mogo) Ид
(마시다)       마시  :      다        마셔 (mashyo) Уу
(좋다)          좋     :      다        좋아  (chuva) Сайхан байна, тэгье, за, ок

Жич: Энэ хэлбэр нь захиран тушаах болон хүсэх үед хэрэглэгдэнэ гэдгийг анхаарна уу.